Międzynarodowa burza mózgów nad ul. Kalwaryjską – studenckie warsztaty urbanistyczne w ramach STARS EU

Prawie 100 studentów i studentek z Politechniki Krakowskiej, Hochschule Bremen z Niemiec oraz Polytechnic Institute of Bragança z Portugalii wzięło udział w kilkudniowych warsztatach urbanistycznych pt. „ULICA KALWARYJSKA: Zrównoważona transformacja miast i budynków w obliczu wyzwań klimatycznych”. Finałowa prezentacja studenckich koncepcji odbyła się 30 października w Pałacu Krzysztofory przy krakowskim Rynku Głównym. Idea studenckiej burzy mózgów zakładała, że zrównoważona urbanistyka może być odpowiedzią na potrzebę bardziej inkluzywnych i aktywnych społecznie przestrzeni miejskich w Krakowie.
W ramach warsztatów, organizowanych w partnerstwie uczelni skupionych w Uniwersytecie Europejskim STARS EU, studenci otrzymali zadanie przygotowania koncepcji rewitalizacji urbanistycznej obszaru Starego Podgórza w Krakowie. Organizatorzy warsztatów podzielili ten obszar na kilka odcinków, na których grupy warsztatowe miały się skupić w swoich pracach. – Chodziło nam o to, aby studenci nie myśleli o ulicy Kalwaryjskiej jako o wnętrzu urbanistycznym będącym jedynie korytarzem transportowym, a jako o przestrzeni miasta, która powinna być połączona z przestrzeniami zewnętrznymi. Stąd ten podział. Grupy potem miały znaleźć rodzaj “genius loci” każdego z tych odcinków – ich walory i wady – a następnie przygotować strategie ich rozwoju – mówi koordynatorka projektu dr inż. arch. Ernestyna Szpakowska-Loranc z Katedry Urbanistyki i Architektury Struktur Miejskich Wydziału (Katedra A9) Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, opiekunka Koła Naukowego “URBAN LAB” PK, którego członkinie i członkowie stanowili polską reprezentację na warsztatach.

Wypracowane koncepcje proponowały zazielenienie obszarów przyulicznych, konwersję tych obszarów na bardziej dostępne dla osób z ograniczeniami ruchu, instalowanie małej architektury użytkowej (np. biblioteczek publicznych), wprowadzanie rozwiązań opartych o odnawialne źródła energii oraz oddawanie przestrzeni miejskiej mieszkańcom przy jednoczesnym uspokajaniu ruchu drogowego. – Studenci wskazali na miejsca, które ich zdaniem wymagają interwencji, a jednocześnie mogą stać się impulsem dla procesu uzdrawiania otoczenia. Przedmiotem prac projektowych, realizowanych przez międzynarodowe zespoły, były przede wszystkim koncepcje ideowe w formie strategii urbanistycznych. Zespoły pokazały różnorodne pomysły – od urbanistycznej „akupunktury” do miasta 15-minutowego – tworząc swoje własne „piramidy lokalnych potrzeb”. Jedna z grup zaproponowała aktywizację historycznego obszaru Rynku Podgórskiego poprzez dodatkową zieleń. Młodzi urbaniści chcą oddawać przestrzeń mieszkańcom po to, aby to mieszkańcy właśnie mogli współuczestniczyć w procesie przekształceń ich własnego miasta – mówi współorganizatorka warsztatów dr hab. inż. arch. Kinga Racoń-Leja, prof. PK, kierowniczka Katedry A9 Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. – Uczestnicy naszych warsztatów wyrazili się jasno, że kluczowa dla nich jest funkcjonalność przestrzeni współkreowana przez społeczność lokalną. Wszystkie grupy zawarły ten wątek w swoich pracach.
Warsztaty były interdyscyplinarne. Wśród studentów byli nie tylko architekci urbaniści, ale też studenci kierunków transportowych czy inżynierii środowiska. Osoby uczestniczące w warsztatach miały kierować się w swoich pracach ideami prospołecznymi i proekologicznymi badając wpływ nowych rozwiązań na funkcje i przestrzenie związane z transportem. Organizatorzy nie narzucali konkretnych pomysłów, ale sugerowali pewne kierunki jakie można podejmować. – Tematem była ulica Kalwaryjska, ale studenci pokazali, że poprzez aktywizację ulic bocznych i towarzyszącego im sąsiedztwa można wpływać na proces rewitalizacji ulicy głównej – mówi dr hab. inż. arch. Kinga Racoń-Leja, prof. PK.
Koncepcje wypracowane w trakcie warsztatów są czysto akademickie. Nie ma w tej chwili planów, aby w jakiejkolwiek formie wprowadzać je w życie. W zamyśle organizatorów mogą co najwyżej przyszłościowo stanowić fundament do burzy mózgów na temat realnych zmian w obszarze Starego Podgórza. – To jest fenomenalny zbiór pomysłów, które są bardziej lub mniej realne, ale mogą stanowić jakiś zaczyn do myślenia o tym, co może się kiedyś wydarzyć na Kalwaryjskiej – mówi Filip Piwowarczyk, Radny Dzielnicy XIII Podgórze. – Na pewno będziemy o tych pomysłach rozmawiać w Radzie. Chcielibyśmy je pokazać mieszkańcom Starego Podgórza, żeby mogli się wypowiedzieć na ich temat i wyłowić z tych pomysłów takie, które faktycznie mogłyby zostać wprowadzone. Jeśli kiedyś będą odbywać się konsultacje społeczne dotyczące przyszłości ulicy Kalwaryjskiej na pewno wtedy wrócimy do wypracowanych tutaj koncepcji by je przedyskutować.
Zdaniem Radnego Piwowarczyka wyjście poza obszar ulicy głównej i zidentyfikowanie działek pobocznych jako miejsc szczególnej aktywności społecznej było strzałem w dziesiątkę. – Mówimy o dziedzińcach kamienic, które często są w fatalnym stanie. Wpuszczenie tam ludzi, by mogli trochę uciec od ruchu jaki odbywa się na Kalwaryjskiej, to bardzo dobry pomysł. Podoba mi się tworzenie takich “kieszeni” relaksu i wyciszenia na przykład między budynkami KS Korona. Te przestrzenie są bardzo przyjazne dla ludzi, ale aktualnie nieco porzucone. Tam faktycznie można by zrealizować jakieś wspaniałe wnętrze urbanistyczne – mówi.
Projektów urbanistycznych wypracowanych przez studentki i studentów było 10. W trakcie prezentacji końcowej zaprezentowano również analizę wariantów uspokojenia ruchu przygotowaną przez studentów zajmujących się planowaniem transportu z Koła Naukowego „Transit” Wydziału Inżynierii Lądowej PK pod kierunkiem mgr inż. Mariusza Sobonia. Model więźby ruchu posłużył dla zobrazowania możliwości optymalizowania rozwiązań w taki sposób, aby przestrzeń ulicy Kalwaryjskiej mogła jednocześnie stać się bardziej przyjazną dla ruchu pieszego i komunikacji zbiorowej.

Gospodarzem warsztatów była Politechnika Krakowska przy organizacyjnym współudziale Hochschule Bremen z Niemiec oraz Polytechnic Institute of Bragança z Portugalii. Uczelnie te należą do Uniwersytetu Europejskiego STARS EU, czyli międzynarodowego partnerstwa dziewięciu uczelni, w którym Politechnika Krakowska integruje się z partnerami w celu osiągnięcia najwyższego poziomu nauczania i badań jako uniwersytet przyszłości. Warsztaty realizowane są w ramach działania TIG „Living Spaces”. Grupy TIG (Thematic Interest Group – Tematyczna Grupa Zainteresowań) łączą w konsorcjum STARS EU przedstawicieli środowiska naukowego z lokalnymi przedsiębiorcami i liderami społeczeństwa obywatelskiego w celu wypracowania nauki i dydaktyki dla dynamicznie zmieniającego się świata a także opracowania innowacyjnych produktów czy usług publicznych oraz prywatnych. Grupa “Living Spaces” koncentruje się na architekturze, budownictwie oraz zagadnieniach środowiskowych w kontekście urbanistycznym, czyli tym, w jakich przestrzeniach ludzie chcą żyć obecnie i będą chcieli w przyszłości. Grupa powstała dzięki zaangażowaniu międzynarodowego grona ekspertów w dziedzinach architektury, inżynierii lądowej i środowiskowej. Leader’em TIG „Living Spaces” jest prof. dr inż. Thomas Rauscher z Hochschule Bremen, co-leader’em natomiast dr inż. arch. Ernestyna Szpakowska-Loranc z Politechniki Krakowskiej.
(jp)