Politechnika komercjalizuje opatentowane technologie wytwarzania i magazynowania wodoru

Politechnika Krakowska sprzedała polskiej spółce REENERGOLOGY prawa do dwóch wynalazków związanych z magazynowaniem i wytwarzaniem wodoru z wykorzystaniem ciekłych organicznych nośników wodoru (LOHC – Liquid Organic Hydrogen Carriers). Opatentowana przez naukowców PK technologia pozwala bezpiecznie przechowywać wodór w ciekłym nośniku, w temperaturze otoczenia i pod ciśnieniem atmosferycznym, a następnie uwalniać go w ilości odpowiadającej aktualnemu zapotrzebowaniu urządzenia na energię. Rozwiązania mogą znaleźć zastosowanie m.in. w motoryzacji, magazynach energii współpracujących z OZE, budynkach mieszkalnych i biurowych czy systemach zasilania awaryjnego. Proces komercjalizacji wynalazków koordynowało Centrum Transferu Technologii PK. Umowę sprzedaży praw do innowacji podpisali rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata i prokurent REENERGOLOGY sp. z o.o. Andrzej Daczyński.
– Cieszymy się, że innowacyjna technologia wodorowa opracowana przez naukowców naszej uczelni trafi do przemysłu i będzie rozwijana przez polską firmę. Wierzę, że ta współpraca przyniesie wymierne korzyści zarówno dla gospodarki, jak i dla dalszego rozwoju badań nad wodorem – mówi prof. dr hab. inż. Andrzej Szarata, rektor Politechniki Krakowskiej.

Wodór w ciekłym nośniku – alternatywa dla wysokich ciśnień
Opracowana przez naukowców Politechniki Krakowskiej technologia LOHC (Liquid Organic Hydrogen Carriers) polega na chemicznym wiązaniu wodoru w ciekłym nośniku organicznym. Dzięki temu wodór można przechowywać i transportować w temperaturze otoczenia, bez konieczności stosowania zbiorników o ciśnieniu od 200 do 700 atm ani temperatur kriogenicznych rzędu -253°C. Jak podkreślają autorzy rozwiązań, przekłada się to na niższe koszty i większe bezpieczeństwo transportu oraz możliwość wykorzystania istniejącej infrastruktury zbliżonej do tej stosowanej dla ciekłych paliw.
– Technologia LOHC stanowi alternatywę dla magazynowania wodoru w postaci sprężonej lub skroplonej. Wodór wiążemy chemicznie w ciekłym nośniku, dzięki czemu do jego magazynowania i transportu można wykorzystać rozwiązania infrastrukturalne podobne do stosowanych obecnie dla ciekłych paliw – tłumaczy dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK jeden z autorów wynalazków, dziekan Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechiki. – Wybrane nośniki pozostają ciekłe w bardzo szerokim zakresie temperatur, od około −30°C do nawet 300°C. W zależności od związku metr sześcienny w pełni uwodornionego nośnika może pomieścić około 50 kg wodoru. Dla porównania – w tej samej objętości gazowego wodoru sprężonego do 700 atmosfer mieści się około 40 kg wodoru.
Jak dodaje naukowiec PK wysoka stabilność chemiczna uwodornionych nośników pozwala myśleć o bezpiecznym przechowywaniu wodoru przez lata, oczywiście przy odpowiednio dobranych warunkach magazynowania. – Podobnie jak w przypadku paliw ciekłych, zasady bezpiecznego obchodzenia się z nośnikiem dobiera się do właściwości konkretnej substancji – zaznacza prof. Michorczyk.
Urządzenie oraz system do uwalniania i wytwarzania z ciekłych organicznych nośników wodoru – pod ochroną patentową
Umowa komercjalizacji, podpisana przez rektora PK prof. dr hab. inż. Andrzeja Szaratę oraz prokurenta spółki REENERGOLOGY Andrzeja Daczyńskiego, obejmuje przeniesienie praw do dwóch komplementarnych wynalazków.
Pierwszy to chronione patentem „Urządzenie do katalitycznego uwalniania i separacji wodoru” (nr patentu 250576, wydany przez UPRP 21.08.2026). To połączenie reaktora katalitycznego odwodornienia LOHC z separatorem gaz-ciecz. – Kluczowym elementem konstrukcji jest specyficzny sposób połączenia reaktora i separatora. Wyobraźmy sobie „rurkę w rurce”, która umożliwia wykorzystanie ciepła gorącego strumienia opuszczającego reaktor w rurce zewnętrznej do wstępnego ogrzewania uwodornionego LOHC kierowanego do reakcji w tej wewnętrznej – wyjaśnia prof. Michorczyk. Jednocześnie strumień produktów zawierający wodór i odwodniony nośnik jest wstępnie chłodzony przed wejściem do separatora, co ułatwia kondensację ciekłego LOHC i jego oddzielenie od gazowego wodoru.
Drugi wynalazek, zgłoszony już do ochrony patentowej (nr zgłoszenia P.450660), to „System do otrzymywania wodoru z ciekłych organicznych nośników wodoru”. Obejmuje zbiornik LOHC, moduły reaktor-separator, elementy oczyszczania strumienia wodoru, układ magazynowania energii elektrycznej oraz odbiornik wykorzystujący wodór do produkcji energii. – Jego zadaniem jest wytwarzanie wodoru w ilości dostosowanej do aktualnego zapotrzebowania urządzenia produkującego energię – opisuje prof. Michorczyk.
Dzięki kontrolowanemu dozowaniu LOHC system może pracować bez klasycznego zbiornika buforowego na gazowy wodór, ponieważ ilość wytwarzanego wodoru może odpowiadać bieżącemu zapotrzebowaniu odbiornika. Modułowa architektura umożliwia zwiększanie wydajności poprzez zastosowanie większej liczby równolegle pracujących zespołów reaktor-separator, co pozwala dostosować instalację do konkretnego odbiorcy i docelowej mocy systemu.
– Najważniejszą wartością oferowanych rozwiązań jest ich komplementarność. Pierwszy wynalazek obejmuje rozwiązanie konstrukcyjne odpowiedzialne za efektywne katalityczne uwalnianie i separację wodoru, natomiast drugi rozszerza technologię do kompletnego systemu zarządzającego magazynowaniem LOHC oraz produkcją wodoru zgodnie z aktualnym zapotrzebowaniem – podkreśla prof. Michorczyk. – Wspólnie, te rozwiązania tworzą platformę obejmującą magazynowanie LOHC, dozowanie, odwodornienie, odzysk ciepła, separację wodoru, oczyszczanie oraz wykorzystanie wodoru do produkcji energii – podsumowuje.
Innowacje z wykorzystaniem ciekłych organicznych nośników wodoru bardziej ekonomiczne od baterii litowo-wodorowych
Potencjalne obszary zastosowań rozwiązań korzystających z LOHC obejmują mobilne źródła energii, pojazdy i jednostki pływające, autonomiczne systemy energetyczne, magazyny energii współpracujące z OZE, budynki mieszkalne i komercyjne, systemy zasilania awaryjnego oraz centra danych. W porównaniu z bateriami litowo-jonowymi wodór, wytwarzany w sposób opracowany przez naukowców Politechniki Krakowskiej, charakteryzuje się znacznie wyższą gęstością energii na kilogram (wartość opałowa 33,3 kWh/kg), krótszym czasem tankowania (napełnienie zbiornika trwa kilka minut zamiast minimum 20–40 minut ładowania baterii) oraz większą odpornością na niskie temperatury (ogniwa wodorowe nie tracą drastycznie wydajności w ujemnych temperaturach, podczas gdy zasięg pojazdów z bateriami litowo-jonowymi zimą wyraźnie spada.
Technologia została zweryfikowana eksperymentalnie z zastosowaniem metylocykloheksanu jako uwodornionego nośnika LOHC. Badania prowadzono w temperaturze złoża 320°C. – W zależności od konstrukcji reaktora, rodzaju katalizatora i natężenia przepływu uzyskiwano zróżnicowaną wydajność produkcji wodoru. Dla konfiguracji z katalizatorem 5% Pt/γ-Al2O3 i w temperaturze 320°C uzyskiwano stopień przereagowania 97,5 % oraz selektywność do toluenu 99,6 % – wyjaśnia prof. Michorczyk.
Jak zaznaczają autorzy rozwiązania, w stosunku do rozwiązań niewykorzystujących LOHC, które wiążą się z magazynowaniem wodoru pod ciśnieniem od 200 do 700 barów lub w temperaturach kriogenicznych, transport wodoru w nośnikach LOHC jest znacznie tańszy, bezpieczniejszy i łatwiejszy do wdrożenia w istniejącej infrastrukturze. Technologia umożliwia przechowywanie i transport dużych ilości wodoru w temperaturze otoczenia, zmniejszając straty energii i koszty magazynowania.
Polska firma wykorzysta wynalazki Politechniki do technologicznego rozwoju
Proces sprzedaży praw do wynalazków koordynowało Centrum Transferu Technologii PK. – Cieszymy się, że technologia wodorowa opracowana przez naukowców Politechniki Krakowskiej odpowiada na zapotrzebowanie przemysłu i znalazła nabywcę, który będzie ją rozwijał i wdrażał na rynek – mówi Joanna Szypułka, kierownik Zespołu ds. Komercjalizacji w CTT PK. Nad sprawnym przeprowadzaniem procesu komercjalizacji pracowała wspólnie z Ireną Jakubiec i Małgorzatą Ciesielską z CTT PK.
Zgodnie z podpisaną w listopadzie 2026 r. umową krakowska spółka REENERGOLOGY odpowiada za dalszy rozwój technologii. – Pracujemy nad wieloma tematami i te dwa patenty, które w tej chwili nabyła nasza firma, pozwolą na kontynuację prac w kierunku realizacji planów rozwoju technologicznego – mówi Andrzej Daczyński, prezes zarządu REENERGOLOGY Sp. z o. o. Dzięki rozpoczętej już przez Politechnikę procedurze PCT (Patent Cooperation Treaty) firma może objąć oba wynalazki, do których nabyła prawa, także międzynarodową ochroną patentową.
Główne kierunki rozwoju krakowskiej spółki z branży energetyczno-chemicznej to nowe, czyste technologie wytwarzania i magazynowania wodoru, w tym magazynowanie wodoru w ciekłych nośnikach organicznych (LOHC). Spółka współpracowała już też z Politechniką Krakowską nad opracowaniem technologii ciągłej pirolizy odpadowych poliolefin, wspomaganej katalitycznie i prowadzonej w polu promieniowania mikrofalowego.
Zespół wynalazców Politechniki Krakowskiej, który opracował rozwiązanie pn. „Urządzenie do katalitycznego uwalniania i separacji wodoru”, tworzą: dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK, dr inż. Przemysław Woliński oraz dr Adam Węgrzynowicz. Nad systemem do otrzymywania wodoru z ciekłych organicznych nośników wodoru pracowali ponadto dr inż. Rafał Rachwalik oraz dr hab. inż. Maciej Sułowicz, prof. PK. Zgłoszenie obu rozwiązań do ochrony patentowej opracowywał Adam Kuc z Zespołu Rzeczników Patentowych PK. Rozwój innowacji był wspierany w ramach projektu „Science4Business – Nauka dla Biznesu”.
