Projekt „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym” – wyjątkowe wyzwanie dla ekspertów Politechniki Krakowskiej

07.06.2024
Udostępnij ten artykuł:
Grupa ludzi (wśród nich Rektor PK i profesorowie) stoi w rzędzie. Przed nimi mikrofony. W tle zabytkowa zabudowa krakowskiego Rynku
Briefing prasowy o projekcie posadzenia drzew na Rynku z udziałem ekspertów i rektora Politechniki Krakowskiej oraz wiceprezydenta Krakowa Stanisława Mazura /Fot. Jan Zych

Politechnika Krakowska przygotuje dla miasta Kraków całościową dokumentację projektową dla zadania pn.: “Posadźmy drzewa na Rynku Głównym”. To jeden ze zwycięskich projektów krakowskiego Budżetu Obywatelskiego. W jego realizacji będzie uczestniczył zespół światowej klasy specjalistów z zakresu architektury, architektury krajobrazu, konserwacji zabytków i dendrologii z Wydziału Architektury PK. Jak podkreślają, stają przed wyjątkowym wyzwaniem, świadomi odpowiedzialności i skali trudności.

Rozmowa o szczegółach projektu, jego znaczeniu dla miasta i badawczych wyzwaniach

Z prof. dr hab. inż. arch. AGATĄ ZACHARIASZ, kierowniczką Katedry Architektury Krajobrazu WA PK, prof. dr hab. inż. arch. ANDRZEJEM KADŁUCZKĄ oraz dr inż. arch. kraj. WOJCIECHEM BOBKIEM z Wydziału Architektury PK rozmawiał Kuba Paduch.

– Mało jest projektów Budżetu Obywatelskiego, które wzbudzały tyle emocji ile ten. Z jednej strony mamy mieszkańców, którzy go przegłosowali i mają ogromne oczekiwania, żeby na krakowskim Rynku było więcej zieleni. Z drugiej strony mamy przeciwników tego pomysłu, którzy nie chcą drzew na Rynku w obawie, że zaszkodzą zabytkowej tkance tej przestrzeni. Czy odczuwają Państwo presję?

Dr inż. arch. kraj. Wojciech Bobek: Tak, jest odczuwalna od pierwszego dnia, gdy zetknęliśmy się z tym tematem. Wszyscy chcemy, aby Rynek był jak najlepszą wizytówką miasta, zarówno w kontekście rozpoznawalności, jak i całej tradycji z nim związanej jako głównego miejsca w naszym mieście. Dlatego wszelkie zmiany – również wprowadzanie dodatkowej zieleni – zawsze będą wzbudzać emocje. Z czasem może nawet większe niż te, które ten projekt obecnie wzbudza.

Prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka: Mamy pełną świadomość odpowiedzialności, która wiąże się z projektem. Z jednej strony to oczekiwania społeczne, związane z głosem wyrażonym przez mieszkańców w Budżecie Obywatelskim, który uważam za ważny element naszej demokracji. Z drugiej strony jest o wiele szerszy kontekst tego wyzwania, wykraczający poza bieżące intencje i obligujący do podjęcia koniecznych przemyśleń, zbadania wielu szczegółowych kwestii takiego zamierzenia jak posadzenie drzew na Rynku. Proszę pamiętać, że byliśmy – jako miasto – jednym z pierwszych aplikantów, który uzyskał akceptację wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Przedsięwzięcie to ma w skali świata nobilitować miejsca szczególne. Kraków takim miejscem jest. A to też oznacza, że mamy pewne obowiązki. Przede wszystkim obowiązek utrzymania tego zabytku w takiej postaci, aby jego wartości historyczne zostały utrzymane. Musimy więc bardzo mocno wyważyć: czy Rynek krakowski jest tym miejscem, gdzie priorytetem powinna być kwestia jego struktury zielonej, funkcjonalnej, czy jednak – a myślę, że przede wszystkim – zabytkowej? Powstaje poważne pytanie czy próby przekonywania, że Rynek ma za mało zieleni czy powinien być bardziej miejscem rekreacji niż miejscem publicznym, spotkań, manifestacji są do pogodzenia z tymi wartościami, które legły u podstaw wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa. Były przypadki, że wpisane na tę Listę miasta, które nie zadbały o swoje zabytkowe wartości, były z niej wykreślane. To jest realna groźba.

– Jesteśmy na samym początku prac projektowych. Czy są już Państwo w stanie powiedzieć co uda się zrobić, a czego nie?

Prof. dr hab. inż. arch. Agata Zachariasz: Jesteśmy świadomi, że miejsce jest szczególne, objęte wszystkimi możliwymi formami ochrony zabytków (polskimi i międzynarodowymi) i w tym kontekście zadanie, jakim jest posadzenie drzew, wymaga po prostu zbadania. Warunki przetargowe postawione przez miasto Kraków w postępowaniu na wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej dla zadania „Posadźmy drzewa na Rynku” określiły trzy grupy zagadnień, które tych badań wymagają. Po pierwsze, trzeba zbadać drzewa, które aktualnie się tam znajdują i jakie tam rosły – jak i kiedy je sadzono, jakie gatunki, jaka była ich stabilność oraz w jakich warunkach rosną obecnie – w celu ustalenia jakie drzewa mogą się tam w przyszłości jeszcze znaleźć. Po drugie, trzeba zbadać infrastrukturę podziemną – w jaki sposób się zmieniła na przestrzeni lat od czasów, gdy na Rynku drzew było więcej, chodzi o różnego typu sieci, instalacje, Muzeum Podziemny Rynek. Dzisiaj mamy świadomość licznych zmian i jeszcze większych wykluczeń. Rodzi się więc pytanie – czy w ogóle można tam sadzić drzewa? I po trzecie, mamy zbadać aspekty widokowe, czyli ocenić co te drzewa mogą zasłonić, w jakim stopniu i czy mogą stanowić zagrożenie dla urody Rynku. Dopiero nałożenie wyników naszych badań wskaże nam miejsca, w których potencjalnie nowe drzewa mogłyby się znaleźć. W tej chwili o niczym nie jesteśmy w stanie przesądzić.

– Jeśli się okaże, że nie ma przeciwwskazań do sadzenia dodatkowych drzew na krakowskim Rynku Głównym, to czy mają już Państwo pomysł jakie mogą to być drzewa?

Dr inż. arch. kraj. Wojciech Bobek: Na to pytanie nie ma łatwej odpowiedzi. Musimy znaleźć takie drzewa, które poradzą sobie z sytuacją jaka panuje na Rynku, będą w stanie tam przeżyć i egzystować na swoją i naszą pociechę. Musimy pamiętać o tym, że oprócz naszej chęci, aby drzewa tam rosły, to – mówiąc obrazowo – same drzewa również muszą siebie przekonać, by chcieć tam rosnąć. Stąd wybór konkretnych gatunków jest dość trudny, ale opcje oczywiście mamy. To chociażby występująca obecnie w większości robinia akacjowa. Są też propozycje historyczne czy całkowicie nowe. Byłoby nierzetelnym z naszej strony, by nie wziąć wszystkich opcji pod uwagę.

Kobieta odpowiada na pytania dziennikarzy. Przed jej twarzą mikrofony stacji radiowych
Fot. Jan Zych

– Wydaje się, że największym zagrożeniem infrastrukturalnym związanym z drzewami na Rynku są ich korzenie i ewentualne rozsadzanie części podziemnych. Czy takie zagrożenie istnieje?

Prof. dr hab. inż. arch. Agata Zachariasz: Faktycznie ważną kwestią jest dostosowanie płyty Rynku do posadzenia potencjalnych nowych drzew w taki sposób, aby odpowiednio rozwiązać problem nawierzchni. Pamiętajmy, że to nie będą drzewa w donicach na płycie.

Dr inż. arch. kraj. Wojciech Bobek: To jest bardzo istotny problem, którego zazwyczaj nie analizujemy, bo gdy sadzimy drzewa one zwykle są bardzo małe albo małe względem swoich możliwości. Musimy pamiętać, że jeżeli oczekujemy względnie dużych koron, to ta korona musi być zasilana przez system korzeniowy, który gdzieś musi się rozrosnąć. Musimy znaleźć na to miejsce. Tylko wtedy będziemy mieć ten efekt, o który nam chodzi. Nie tylko wykonania samych nasadzeń, ale stworzenia względnie trwałego wyposażenia przestrzeni Rynku w postaci zielonej tkanki centrum miasta.

Prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka: To jest także problem stratygrafii. Część tych budynków, które w XIX wieku zostały rozebrane, miały swoje piwnice i przyziemia. Rozebrano górne pomieszczenia, natomiast pod ziemią zostały fragmenty starych budowli. Wyrazem tego są między innymi Podziemia Rynku Głównego, będące obecnie oddziałem Muzeum Krakowa. To jest bardzo skomplikowana infrastruktura budowlana, ale również techniczna, składająca się z sieci kanalizacyjnych, wodociągowych, gazowych czy teletechnicznych. Tę infrastrukturę kryje bardzo gruba warstwa ziemi, która narosła przez 8 wieków. Przypomnijmy, że poziom Rynku w okresie lokacji miasta Krakowa [poł. XIII wieku – dop. red.] był około trzy metry niżej niż jest obecnie. Ta substancja do dziś nie została przebadana w stu procentach i ma wielką wartość naukowo-historyczną.

– To ogromna odpowiedzialność po Państwa stronie, aby przygotować taki projekt, który nie tylko spełnia swoje założenia, ale też chroni zabytkowy charakter miejsca. Czy zakładacie Państwo opcję, że wasze badania wykażą brak możliwości nowych nasadzeń?

Dr inż. arch. kraj. Wojciech Bobek: Niemożliwym jest posadzenie na Rynku drzew, które miałyby zagrażać samemu Rynkowi czy jego użytkownikom. Musimy wybrać takie drzewa, które nie poczynią żadnych szkód. Stąd wszystkie parametry, o których mówimy – struktura podziemna czy widoczność – będą brane pod uwagę przy tworzeniu tego projektu. To bardzo ważne, nawet jeśli na pierwszy rzut oka nie tak łatwo wyczuwalne.

Prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka: Każde wysokie drzewo przysłania architekturę i my nie możemy posadzić takich drzew byle gdzie. Ostateczne decyzje muszą poprzedzić szczegółowe badania osi widokowych, perspektyw, panoram. Są pewne obiekty na Rynku, które jeśli je przesłonić zielenią, mogą stanowić powód skreślenia Krakowa z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO. Taki przypadek był w Dreźnie, który z tej Listy został wykreślony po przeprowadzeniu dużej inwestycji infrastrukturalnej [w 2009 roku, chodziło o planowany wówczas nowy most na Łabie otwarty cztery lata później. UNESCO uznało most za niedopuszczalną ingerencję w krajobraz – przyp. red.]. Dlatego musimy być bardzo ostrożni. Nie mówię “nie” dla zieleni, ale musimy pamiętać o pewnych ograniczeniach.

– Jak długo potrwają prace projektowe? Co czeka nas w najbliższej przyszłości?

Prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka: Umowa, którą podpisaliśmy z miastem, przewiduje, że do końca tego roku powinna powstać wstępna koncepcja wraz z wizualizacjami. Ona będzie musiała uzyskać akceptację Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Mniej więcej w połowie przyszłego roku powinien być gotowy projekt budowlany wraz z dokumentacją niezbędną do rozpoczęcia prac na miejscu. Jako zespół cały czas żyjemy tym tematem. Dyskutujemy, wymieniamy poglądy i wiedzę. Tak się składa, że jesteśmy zespołem specjalistów, który zajmuje się naukowo Rynkiem już nie pierwszy raz. Mamy za sobą realizację projektu odkrycia i zbadania Podziemi Rynku. Temat nowych drzew na Rynku jest trudny też pod takim względem, że nasz projekt musi uwzględniać inne przyszłe modyfikacje tego miejsca. Zrobimy wszystko co w naszej mocy, aby z tego zadania się wywiązać w sposób rzetelny i adekwatny do skali zadania.

Projekt Posadźmy drzewa na Rynku – zespół projektowy i jego zadania

Politechnika Krakowska wygrała postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego na wyłonienie wykonawcy usług projektowych w zakresie opracowania kompletnej dokumentacji projektowo-kosztorysowej dla zadania pn.: „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym”, dla Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie (postępowanie nr NP.26.2.13.24.BM). Zadanie będzie realizował zespół ekspertów Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej w składzie:

  • prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Kadłuczka
  • prof. dr hab. inż. arch. Agata Zachariasz
  • prof. dr hab. inż. arch. Zbigniew Myczkowski
  • dr inż. arch. kraj. Wojciech Bobek
  • dr inż. arch. Dominik Przygodzki
  • dr hab. inż. arch. Klaudia Stala, prof. PK

Zakres zadań zespołu

  1. Opracowanie studium wykonalności w zakresie: określenia uwarunkowań historycznych i współczesnych doboru, pielęgnacji i utrzymania roślinności w kształtowaniu i ochronie historycznej przestrzeni publicznej Rynku Głównego w Krakowie oraz wytyczne w zakresie dendrologii, warunków rozwojowych i warunków technicznych
  2. Opracowanie studium wykonalności w zakresie: określenia uwarunkowań kompozycyjnych krajobrazowo-widokowych w ochronie historycznej przestrzeni publicznej Rynku Głównego w Krakowie i jej naziemnych komponentów budowlanych oraz wytyczne w zakresie wyznaczenia punktów widokowych formalnie ważnych, osi i linii widokowych, chronionych widoków dominant architektonicznych, perspektyw i prospektów elewacyjnych
  3. Opracowanie studium wykonalności w zakresie: określenia uwarunkowań ochrony historycznej podziemnej kulturowej struktury Rynku Głównego w Krakowie tworzącej jego stratygrafię budowlaną, archeologiczną i infrastrukturę inżynierską oraz wytyczne konserwatorskie do Projektu Budowlanego modernizacji systemu zieleni i wspomagającej infrastruktury technicznej z uwzględnieniem kontekstu prawnego (ochrona obszarowa, Gminna Ewidencja Zabytków, wpis do rejestru, Pomnik Historii, Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO) tj. etap 3
  4. Opracowanie koncepcji wraz z uzyskaniem stanowiska MWUOZ w Krakowie
  5. Opracowanie mapy do celów projektowych
  6. Wypisy i wyrysy z ewidencji gruntów
  7. Opinia geotechniczna
  8. Wizualizacje/animacje/model 3D

(jp)

Przewijanie do góry