O smart miastach w Karpaczu – jak projektować, zarządzać, transformować?

Miasta inteligentne, zielone, dostępne, przyjazne dla mieszkańców, projektowane i zarządzane zgodnie z ideą zrównoważonego rozwoju – to ważny temat dyskusji podczas tegorocznego Forum Ekonomicznego w Karpaczu. O zielonej transformacji miast i regionów oraz miastach 15-minutowych rozmawiali eksperci Politechniki Krakowskiej i ich goście, wśród nich wiceprezydent Krakowa Stanisław Mazur i Andrzej Łazęcki, Dyrektor Wydziału Gospodarki Komunalnej i Klimatu Urzędu Miasta Krakowa.
Czy potrzebne nam miasto 15-minutowe?
Miasto 15-minutowe było przedmiotem panelu moderowanego przez dr hab. inż. arch. Rafała Blazego z Wydziału Architektury PK z udziałem prorektora PK dr inż. Marka Bauera oraz wiceprezydenta Krakowa Stanisława Mazura.
Miasto 15-munotwe to koncepcja urbanistyczna, która zakłada, że wszystkie podstawowe potrzeby mieszkańców – takie jak praca, zakupy, edukacja, opieka zdrowotna, rekreacja czy kultura – mogą być zaspokojone w ciągu 15 minut pieszo lub na rowerze od miejsca zamieszkania. Model ten stawia na zrównoważony rozwój, bliskość usług i poprawę jakości życia mieszkańców poprzez lepsze zagospodarowanie przestrzeni miejskiej.
Panel, którego tematem była idea miasta 15-minutowego odbył się w ramach Forum Regionów. Uczestnicy analizowali korzyści i wyzwania związane z tą koncepcją. Omówili także rolę planowania przestrzennego, integracji funkcji miejskich, promowanie zrównoważonego transportu oraz przykłady miast, które dzięki strategicznemu planowaniu poprawiły jakość życia i zredukowały zanieczyszczenie. Dr inż. Marek Bauer, specjalista w zakresie planowania systemów transportowych i modelowania sieci transportowych podkreślał, że to właśnie transport stanowi jedno z największych wyzwań w realizacji idei miasta 15-minutowego. Zwrócił także uwagę na niezwykle istotną kwestię, czyli łączenie typów transportu oraz wliczanie do założonych 15 minut np. oczekiwania na autobus. – Proszę zauważyć, że jeśli do przystanku mam 100 metrów, a w innym wypadku 300 metrów, to te 200 metrów różnicy to już są trzy minuty – mówił naukowiec z PK. – Żeby więc opłacało mi się skorzystać z jakiegoś „ekologicznego” środka transportu, to w jakiś sposób musi mi on te 3 minuty zrekompensować. Ekspert PK zdefiniował trzy główne czynniki, które są kluczowe przy decyzjach, jakie podejmujemy wybierając środek transportu: szybkość, wygoda i dostępność finansowa. – Ten rodzaj transportu musi być więc pewniejszy. Żeby był pewniejszy to musi być zapewniona odpowiednia infrastruktura. Jeśli nie zostaną zapewnione odpowiednie połączenia rowerowe, to ludzie nie będą jeździć rowerami.
W dyskusji wzięli udział także: I Zastępca Prezydenta Miasta Krakowa prof. Stanisław Mazur, Dyrektor Instytutu Architektury i Urbanistyki Uniwersytetu Zielonogórskiego dr hab. inż. Marta Skiba, Główna Specjalistka Urzędu Miejskiego w Koszalinie Renata Szott oraz Dyrektorka Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych dr hab. Marta Pogrzeba, prof. IETU. Rozmowę poprowadził dr hab. inż. arch. Rafał Blazy, prof. PK Kierownik Katedry Planowania Przestrzennego Projektowania Urbanistycznego i Ruralistycznego Politechniki Krakowskiej.

Zielona transformacja w miastach i regionach, jak dbać o środowisko i poprawić komfort życia mieszkańców
W panelu poświęconym zielonej polityce urbanistycznej uczestnicy rozważali, jakie działania są konieczne, aby w możliwie jak największym stopniu rozwinąć ekologiczne aspekty funkcjonowania miast przy jednoczesnej poprawie komfortu życia mieszkańców. Zielona transformacja jest kluczem do zrównoważonego rozwoju, który zapewni przyszłym pokoleniom życie w zdrowym środowisku. Polega na zazielenieniu miasta. To wnosi różne wartości do przestrzeni miejskiej: estetyczne, sensualne, przyrodnicze. Bioróżnorodność to wartość sama w sobie, ale coraz częściej się mówi o usługach ekosystemów, czyli waloryzacji pożytków, które mamy z przyrody w mieście. One pomagają nam w radzeniu sobie z problemami środowiskowymi w kontekście zmian klimatu. Mowa np. o poprawie gospodarki wodnej, zmniejszeniu zagrożeń powodziowych, zmniejszeniu efektu miejskiej wyspy ciepła (powiększanie powierzchni cienia) czy poprawie jakości powietrza. To wszystko pozytywnie wpływa na komfort życia w mieście.
– Żeby to było możliwe, potrzebne są działania społeczne, organizacyjne, zarządcze i prawne – mówił moderator panelu dr Tomasz Jeleński, Dyrektor Międzynarodowego Centrum Kształcenia Politechniki Krakowskiej.
Ustawodawca ma w tym zakresie trudny orzech do zgryzienia, bo z jednej strony musi stworzyć ramy prawne, a z drugiej ma jasny cel w postaci na przykład poprawy jakości powietrza. Ram nie może stworzyć takich, jakie by chciał, bo ogranicza go prawo międzynarodowe, w szczególności prawo unijne. Bazowanie na rozporządzeniach nie jest wystarczającym fundamentem do tworzenia ram prawych, więc ustawodawca musi skupić się na aktach prawa miejscowego, które mają swoją specyfikę.
– Jeżeli kiedykolwiek, ktokolwiek pisał akt prawa miejscowego i później przechodził przez nadzór wojewody to wie doskonale, że to nie jest najlepsza praktyka naszego systemu – mówi panelistka prof. Agata Kosieradzka-Federczyk z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Janusz Khal, Dyrektor NordicHouse Polska, podkreślał znaczenie dyrektyw unijnych dla realizacji zielonej transformacji w naszej części świata. – Społeczeństwa i rządy Europy Centralnej i Środkowej nie są nastawione na to, ażeby konsumować własne środki na te zmiany, które nas czekają. My jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że Komisja Europejska nakłada na nas pewne zobowiązania i za tym idą ogromne sumy pieniędzy. Co mają powiedzieć Holender, Duńczyk czy Belg, którzy dostają te same zobowiązania, ale nie otrzymują na to żadnych pieniędzy – mówił. Zaznaczał, że zielona transformacja w miastach, tzn. dekarbonizacja, poprawa jakości powietrza, termomodernizacja budynków nie odbędą się w pełni, jeśli nie będziemy wykorzystywać własnych środków, by zrealizować te cele.

Podczas panelu padł wątek tzw. zielonych sąsiedztw, czyli kwartałów zabudowy miejskiej nastawionych na rozwijanie ich zielonych aspektów. Andrzej Łazęcki, Dyrektor Wydziału Gospodarki Komunalnej i Klimatu Urzędu Miasta Krakowa, zwrócił uwagę, że mieszkańcy, aby sami z siebie coś zrobili, muszą widzieć szybki efekt zmian. – Termomodernizacja budynku jest długim procesem, ale można szybko coś poprawić w otoczeniu: dać więcej zieleni, lepiej ją uporządkować. Ważny jest też efekt skali. Znacznie łatwiej jest uzyskać finansowanie dużych projektów na setki milionów niż małych. Przy dużych projektach można wymusić lepsze ceny oraz innowacje. Trzecia korzyść to zobaczenie tych kwartałów zabudowy w szerszym kontekście systemów miejskich, a więc lepiej planować miejską zabudowę co też prowadzi do zmniejszenia kosztów całego procesu – wymieniał.
Dr hab. inż. arch. Kinga Racoń-Leja, prof. PK z Politechniki Krakowskiej dodaje jednak, że zieleń miejska to mogą być też rozwiązania w skali mikro. Można sadzić trawniki i krzewy, które pochłaniają wodę i przeciwdziałają zagrożeniom powodziowym. Można sadzić drzewa, które tworzą wokół siebie mikroklimaty korzystne dla człowieka, bo zielone ulice mają dużo niższą temperaturę niż te, które składają się w większości z betonu. Dobrą praktyką jest również zazielenianie ścian budynków pnączami, zwłaszcza przy wąskich ulicach, czy kieszonkowe ogrody przy fasadach nieruchomości.
– To ma wpływ na zdrowie. Jeżeli mamy wyspę ciepła w centrum miasta i zielone obrzeża to temperatura niższa o 5 stopni Celsjusza może powodować, że starsi ludzie są bezpieczni. Przedział temperatur między 32 a 38 stopnie jest przedziałem, przy którym układ krążenia już nie jest wydolny – mówi prof. Racoń-Leja.
Paneliści podsumowali dyskusję konkretnymi rozwiązaniami prawnymi oraz wdrożeniowymi, które przyśpieszają zieloną transformację w miastach. Padł przykład Strefy Czystego Transportu, a więc narzucania ograniczeń w ruchu samochodowym spalinowym prowadzących do poprawy jakości powietrza. Wskazano też, że niezbędna jest współpraca wspólnot mieszkaniowych oraz administracji samorządowej, by jak najszybciej i jak najsprawniej przeprowadzić termomodernizację budynków mieszkalnych. 2 września prezydent Krakowa Aleksander Miszalski podpisał kontrakt klimatyczny, na mocy którego miasto Kraków ograniczy emisyjność gazów cieplarnianych o 80% do 2030 roku. W końcu ważne będą rozwiązania architektoniczne, które bazują na pozyskiwaniu energii dla nowo projektowanych budynków ze źródeł odnawialnych wraz z optymalizacją energetyczną budynków już istniejących. Zespół badawczy prof. Racoń-Lei wyszukał w Krakowie aż 1500 czterokondygnacyjnych budynków, które mogą skorzystać z takiej optymalizacji.
Tematyka miejska pojawi się w kolejnych zaplanowanych w Karpaczu debatach. W czwartek w ramach Forum Regionów dyskusję o ekologicznych miasta przyszłości poprowadzą dr hab. inż. arch. Rafał Blazy i prof. Tomasz Kozłowski z Wydziału Architektury PK.

Sztuczna inteligencja wsparciem dla procesu ilustracji procesu projektowego
Eksperci Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej w pierwszym dniu Forum Ekonomicznego wzięli także udział w panelu pt. „Sztuczna inteligencja w zakresie ilustracji procesu projektowego”. Moderatorzy prof. Maria Żychowska, kierownik Katedry Rysunku, Malarstwa i Rzeźby WA Architektury oraz dr in. arch. Grzegorz Schnotale, kierownik Studiów Podyplomowych User Experience and User Interface Design na WA PK. wskazywali, że sztuczna inteligencja jest integralną częścią współczesnej kultury wizualnej. W procesie dydaktycznym i projektowym nowoczesne technologie mogą wspomóc kreację wizualnych przedstawień. Panel dotyczył m.in. kluczowej roli rysunku odręcznego jako bazy do dalszych przekształceń z wykorzystaniem AI. – Dzięki współczesnym technologiom, pierwotny szkic staje się istotnym elementem pracy architekta, umożliwiając efektywne i wielowątkowe procesy wizualne – wskazywali specjaliści PK. W dyskusji udział wzięli prof. dr hab. inż. arch. Magdalena Kozień-Woźniak, dziekan Wydziału Architektury PK, dr inż. Piotr Idzi (PK, ASP) oraz Igor Farafonow, prezes Zarządu Uxeria.com Sp. Z o.o.
(js, jp, m)