Łączymy naukowe siły – na celowniku innowacyjne technologie dla stomatologii, ekobudownictwa i medycyny

21.01.2025
Udostępnij ten artykuł:
Dr inż. Adam Ciszkiewicz / archiwum prywatne

Projekty badawcze naukowców Politechniki Krakowskiej, realizowane we współpracy z prestiżowymi francuskimi ośrodkami naukowymi, mogą przyśpieszyć rozwój stomatologii, zrównoważonego budownictwa i spersonalizowanej medycyny. Od ekologicznych materiałów dentystycznych, przez technologie budowlane oparte na recyklingu odpadów, po zaawansowane modele biomechaniczne wspierające precyzję ortopedii – każdy z trzech politechnicznych projektów, które uzyskały właśnie finansowanie w ramach Programu PHC Polonium, odpowiada na ważne wyzwania współczesnego świata. Dzięki wymianie wiedzy w ramach międzynarodowych zespołów badawczych naukowcy mają szansę tworzyć rozwiązania, które nie tylko zwiększą dostępność i efektywność technologii, ale także przyczynią się do poprawy jakości życia i ochrony środowiska.

Nowy pomysł na żywice dentystyczne z naturalnych surowców

We współpracy z francuskim University Paris-Est Creteil zespół dr hab. inż. Joanny Ortyl, prof. PK z Katedry Biotechnologii i Chemii Fizycznej Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej rozpoczyna innowacyjny projekt badawczy pn. „Nowe udoskonalone systemy fotoinicjujące do zaawansowanych materiałów dentystycznych pochodzenia naturalnego”. Celem przedsięwzięcia jest opracowanie biokompatybilnych, ekologicznych i nietoksycznych materiałów dentystycznych, w tym dedykowanych do aplikacji związanych z drukiem 3D w stomatologii. Mogą one zrewolucjonizować rynek medyczny, przynosząc korzyści zarówno pacjentom, jak i branży stomatologicznej.

Prof. Ortyl pozuje do zdjęcia. W tle układ okresowy pierwiastków
Dr hab. inż. Joanna Ortyl, prof. PK / Fot. Jan Zych

Projekt odpowiada na rosnące potrzeby społeczne i gospodarcze, takie jak zwiększenie dostępności wysokiej jakości wypełnień dentystycznych i obniżenie kosztów leczenia stomatologicznego. Opracowywane materiały mają być nie tylko przyjazne dla środowiska, ale przede wszystkim bezpieczniejsze i bardziej efektywne dla pacjentów niż obecnie dostępne produkty. – Przy wykorzystaniu związków pochodzenia naturalnego i proekologicznych źródeł światła oraz odnawialnych źródeł energii chcemy stworzyć ekologicznie fotoutwardzalne żywice, które będzie można wykorzystać jako materiał do druku 3D w technologii SLA lub DLP.  Dokładne opracowanie tego typu materiałów pozwala na polepszenie jakości życia ze względu na lepsze dopasowanie materiałów dedykowanych do stomatologii rekonstrukcyjnej. Wykorzystanie związków pochodzenia naturalnego będzie bezpieczniejszą alternatywą dla obecnie dostępnych komercyjnie żywic i wypełnień dentystycznych – wyjaśnia Joanna Ortyl, kierownik polskiej części projektu. Naukowcy mają także nadzieję, że wytwarzanie materiałów z naturalnie dostępnych surowców wpłynie na obniżenie kosztów leczenia dentystycznego i jego szerszą dostępność dla pacjentów.


Jednym z kluczowych założeń projektu jest wykorzystanie monomerów pochodzenia naturalnego – związków chemicznych pozyskiwanych z odnawialnych surowców biologicznych. Monomery te stanowią ekologiczną alternatywę dla tradycyjnych składników syntetycznych. Ich zastosowanie w stomatologii pozwoli na tworzenie żywic polimerowych o wysokiej biokompatybilności i ograniczonej toksyczności. Do utwardzania materiałów wykorzystywany będzie proces fotopolimeryzacji w świetle widzialnym, który umożliwia utwardzanie materiałów za pomocą nawet promieniowania świetlnego, w tym światła słonecznego lub energooszczędnych diod LED. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie zużycia energii oraz eliminacja szkodliwych substancji, co wpisuje się w globalne trendy proekologiczne.

Projekt bazuje na połączeniu specjalistycznej wiedzy dwóch zespołów badawczych. Eksperci z Francji, pod kierownictwem prof. Davy-Louisa Versace wnoszą doświadczenie w syntezie bio-pochodnych monomerów, natomiast zespół Politechniki Krakowskiej, pod kierownictwem prof. Joanny Ortyl, wiedzę naukową i praktyczne doświadczenie o bio-pochodnych fotoinicjatorach. – Nasza współpraca ma na celu stworzenie nowej generacji materiałów dentystycznych, które spełnią rygorystyczne normy jakości i bezpieczeństwa – zapowiada prof. Ortyl. Oprócz niej w zespole z Politechniki badania prowadzić będą: mgr inż. Katarzyna Starzak (Szkoła Doktorska PK, pracownik WIiTCH PK), mgr inż Agnieszka Sysło (Szkoła Doktorska PK), mgr Filip Petko (Szkoła Doktorska PK, pracownik WIiTCH PK), mgr inż. Andrzej Świeży (Szkoła Doktorskiej PK, pracownik WIiTCH PK).

Polsko-francuski projekt przyczyni się do rozwoju badań i dydaktyki w obu uczestniczących w nim instytucjach. Naukowcy i doktoranci z Politechniki Krakowskiej oraz University Paris-Est Creteil będą mieli okazję do zdobywania nowych umiejętności w międzynarodowym środowisku badawczym. – Współpraca pozwoli również na wymianę doświadczeń i wzmocnienie pozycji obu uczelni na arenie międzynarodowej – podkreśla Joanna Ortyl.

Nowe geopolimery z odpadów i włókien naturalnych dla budownictwo przyszłości

„Stawianie czoła wyzwaniu dekarbonizacji – kompozyty geopolimerowe z włóknami odnawialnymi” to projekt badawczy, który Politechnika Krakowska zrealizuje we współpracy z Uniwersytetem w  Nantes. Przedsięwzięcie, którego polskim koordynatorem jest dr hab. inż. Kinga Korniejenko, prof. PK z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki PK, koncentruje się na rozwoju przyjaznych środowisku materiałów dla branży budowlanej i technologii druku 3D.

– Projekt odpowiada na kluczowe wyzwania współczesnego budownictwa, takie jak konieczność dekarbonizacji, efektywnego wykorzystania zasobów oraz minimalizacji odpadów. Branża budowlana, będąca jednym z największych emitentów CO₂, szczególnie potrzebuje nowatorskich rozwiązań, które ograniczą negatywny wpływ na środowisko – mówi dr hab. inż. Kinga Korniejenko.

Głównym celem projektu jest opracowanie kompozytów geopolimerowych na bazie odpadów budowlanych i rozbiórkowych (CDW) wzmocnionych włóknami naturalnymi. Nowe materiały mają znaleźć zastosowanie w technologii druku 3D, zwłaszcza przy użyciu metody ekstruzji (Fused Deposition Modeling – FDM). Kluczowym aspektem projektu jest opracowanie materiałów o niskim śladzie węglowym, które będą efektywne, zasobooszczędne i zgodne z ideą zrównoważonego rozwoju.

Nowatorskie kompozyty geopolimerowe mają charakteryzować się:

– doskonałymi właściwościami mechanicznymi, w tym podwyższoną wytrzymałością na zginanie dzięki dodatkowi włókien naturalnych

– niskim kosztem produkcji, wynikającym z wykorzystania surowców odpadowych i tanich włókien naturalnych

– przyjaznością środowiskową, dzięki zastosowaniu materiałów odnawialnych oraz ograniczeniu emisji CO₂

– optymalizacją pod kątem druku 3D, co obejmuje m.in. lepszą urabialność mieszaniny i skrócenie czasu zastygania

– atrakcyjnością wizualną, eliminującą konieczność kosztownego post-processingu

Innowacyjne kompozyty, które mogą posłużyć do produkcji materiałów budowlanych, wytwarzanych w technologii druku 3D, znajdą zastosowanie w budowie i odbudowie infrastruktury z wykorzystaniem materiałów rozbiórkowych (co ograniczy eksploatację surowców naturalnych) czy realizacji projektów w trudnych warunkach środowiskowych, np. w miejscach dotkniętych klęskami żywiołowymi lub konfliktami. Polsko-francuska współpraca naukowa ma potencjał, by odegrać kluczową rolę w odbudowie infrastruktury zniszczonej w wyniku wojny, np. na Ukrainie. Dzięki zastosowaniu materiałów z odpadów i druku 3D możliwe będzie szybkie i efektywne prowadzenie prac budowlanych na szeroką skalę.

Realizacja projektu przyczyni się do rozwoju nauki i technologii w zakresie geopolimerów oraz materiałów dedykowanych technologiom addytywnym. Wiedza uzyskana w ramach badań pozwoli nie tylko na stworzenie nowatorskich kompozytów, ale także na optymalizację procesów wytwórczych. Dzięki integracji technologii druku 3D z materiałami o obniżonym śladzie węglowym projekt oferuje odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie rynku na ekologiczne i efektywne rozwiązania budowlane. Automatyzacja procesów wytwarzania zwiększy bezpieczeństwo pracy, jednocześnie redukując jej koszty i zużycie energii. Geopolierowe materiały z włóknami polimerowymi będą konkurencyjne względem tradycyjnych technologii.

– Zaangażowanie międzynarodowego zespołu ekspertów i interdyscyplinarne podejście do wyzwań badawczych, które podejmiemy, daje szansę na osiągniecie ważnych celów – zmniejszenie negatywnego wpływu budownictwa na środowisko w odpowiedzi na globalne wyzwania związane z ochroną klimatu – podkreśla Kinga Korniejenko.

Prof. Korniejenko pozuje do zdjęcia. W tle sprzęt laboratoryjny
Dr hab. inż. Kinga Korniejenko, prof. PK / Fot. Jan Zych

Innowacyjna metoda analizy najgorszego przypadku poprawi precyzję leczenia stawów

„Oszacowanie najgorszego przypadku w biomechanicznym modelowaniu złożonych modeli stawów w czasie zbliżonym do rzeczywistego” będzie przedmiotem projektu badawczego koordynowanego po stronie polskiej przez dr. inż. Adama Ciszkiewicza z Wydziału Mechanicznego Politechniki Krakowskiej. Przedsięwzięcie zostanie zrealizowane we współpracy z Université Gustave Eiffel. Międzynarodowa kooperacja naukowa politechnicznych i francuskich inżynierów może wspomóc lekarzy w diagnostyce uszkodzeń stawów kolanowych i skokowych, a potem planowaniu operacji i minimalizowaniu związanych z nimi ryzyk dla pacjenta.

– Niedobory personelu medycznego oraz starzenie się społeczeństwa to ważne wyzwania społeczne, z którymi będziemy musieli się zmierzyć w nadchodzących latach. Do tego dochodzi stosunkowo wysoki odsetek pacjentów niezadowolonych z zabiegów medycznych, np. w zakresie endoprotezoplastyki stawu kolanowego. Jednym z potencjalnych rozwiązań tych problemów jest dostępność wiarygodnych i zwalidowanych modeli biomechanicznych i biomedycznych typu “wirtualny bliźniak”. Takie modele mogą zwiększyć skuteczność zabiegów medycznych i zmniejszyć stres personelu medycznego związany z przepracowaniem. Ale przygotowanie takich modeli wymaga odpowiednich narzędzi – mówi dr inż. Adam Ciszkiewicz. – Metoda, którą proponujemy w naszych badaniach – analiza najgorszego przypadku – jest w tym zakresie bardzo interesująca. Pozwala potraktować pacjenta jako jednostkę, a nie statystyczny wynik, czym także wpisuje się w aktualny trend personalizowanej medycyny.

Celem projektu jest opracowanie nowoczesnej metody, która pozwoli oszacować „najgorszy przypadek” w biomechanicznych modelach stawów człowieka. Chodzi o znalezienie takich parametrów modelu, które prowadzą do najbardziej ekstremalnych wyników biomechanicznych. Metoda oparta na zaawansowanych algorytmach optymalizacyjnych i modelach zastępczych ma działać w czasie zbliżonym do rzeczywistego, co oznacza szybkie generowanie wyników – nawet w mniej niż 5 sekund. Projekt koncentruje się na trójwymiarowych modelach stawu kolanowego i skokowego, które znajdują zastosowanie kliniczne, np. w planowaniu przedoperacyjnym. Wyniki uzyskane z analizy najgorszego przypadku mogą poprawić i wzbogacić procedury planowania operacji, mogą też pomóc w lepszym  rozumieniu mechaniki stawów człowieka.

Współczesne modele biomechaniczne są szeroko stosowane w medycynie, m.in. w ortopedii i medycynie sportowej. Problemem jest jednak zmienność parametrów wejściowych, takich jak cechy geometryczne (np. kształt kości) czy materiałowe (np. elastyczność tkanek). Nawet niewielkie różnice w tych parametrach mogą znacząco wpływać na wyniki modelowania, co utrudnia precyzyjne przewidywanie rezultatów leczenia. W odpowiedzi na ten problem analiza „najgorszego przypadku” pozwala zidentyfikować najbardziej ekstremalne scenariusze i potencjalne ryzyko. – Dzięki tej metodzie lekarze będą mogli lepiej przygotować się do operacji, informując pacjentów o możliwych najgorszych skutkach zabiegu. To pomoże pacjentom podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące leczenia. Co więcej, metoda może być w przyszłości zintegrowana z systemami do planowania operacji, które minimalizują ryzyko najgorszych wyników – wyjaśnia naukowiec Politechniki.

Potencjalne zastosowania projektu wykraczają poza salę operacyjną. Wyniki badań mogą być też wykorzystane w systemach treningowych dla chirurgów, gdzie symulacje ekstremalnych przypadków pozwolą lepiej zrozumieć mechanikę stawów. Metoda może również znaleźć zastosowanie w projektowaniu implantów ortopedycznych, umożliwiając ich lepsze dostosowanie do zmiennych warunków anatomicznych pacjentów.

Wspólny projekt Politechniki i Université Gustave Eiffel odpowiada na ważne potrzeby społeczne i gospodarcze. Dotyczy  poprawy jakości życia pacjentów poprzez bardziej precyzyjne planowanie operacji i zwiększenie szans na lepsze wyniki leczenia. Skrócenie czasu obliczeń i zastosowanie modeli zastępczych może także obniżyć koszty procedur medycznych, czyniąc je bardziej dostępnymi. Zrozumienie mechaniki stawów na tak szczegółowym poziomie może wspomóc rozwój innowacyjnych terapii i urządzeń medycznych. Dlatego projekt może być przyczynkiem do kolejnych, większych przedsięwzięć badawczo-rozwojowych.

Program PHC Polonium wspiera polsko-francuską mobilność

Współpraca badawcza naukowców Politechniki Krakowskiej z francuskimi ośrodkami realizowana będzie w ramach programu PHC Polonium, którego operatorem jest Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej.  Wspólne projekty otrzymały wsparcie finansowe w oparciu o rekomendację polsko-francuskiej komisji, która dokonała selekcji złożonych w kooperacji wniosków. Granty zostały przyznane na wsparcie mobilności współpracujących ze sobą zespołów badawczych z Polski i Francji, rozwijanie wymiany naukowej i technologicznej pzez wspieranie nowo nawiązywanej współpracy, włączanie w nią młodych naukowców i doktorantów oraz otwieranie perspektyw na prowadzenie projektów europejskich. Realizacja projektów przewidziana jest na lata 2024-2025. Rokroczna realizacja konkursu PHC Polonium możliwa jest dzięki współpracy Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA) z Ministerstwem Spraw Zagranicznych Francji (MEAE) oraz francuskim Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego i Badań. Dotychczas wsparcie otrzymało 122 projektów. Kolejny nabór w ramach PHC Polonium przewidziany jest na maj 2025 roku.

(mas)

Przewijanie do góry