W sieci wyborów: wolność czy kontrola? Dyskutujemy o wyzwaniach cyfrowej suwerenności Europy

Jakie decyzje i działania powinny kształtować cyfrową przyszłość Europy? Jak połączyć innowacyjność z odpowiedzialnością? Jak sprawić, aby cyfryzacja była źródłem siły państw, a nie społecznych podziałów? I wreszcie – jaką rolę Europa i Polska powinna odegrać w globalnym świecie cyfrowym? Te ważne pytania rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata postawił podczas sesji plenarnej Forum Ekonomicznego w Karpaczu, poświęconej suwerenności cyfrowej Europy. Wśród jego rozmówców byli m.in. wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski oraz Hans de Vries, COO Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Sieci i Informacji (ENISA). – Kluczem do sprawnej cyfryzacji Europy jest deregulacja, uwolnienie procesu transformacji od ogromnej liczby przepisów prawnych. Jednocześnie w centrum technologicznej rewolucji musi być człowiek. Nie można przekraczać granic prywatności obywatela, powołując się na ogólne bezpieczeństwo społeczeństwa – stanowczo podkreślał w Karpaczu polski wicepremier.
Cyfryzacja Europy – warunek bezpieczeństwa i suwerenności
Prof. Andrzej Szarata zaznaczał na wstępie dyskusji, że cyfrowa przyszłość Europy to temat, który dotyka nas wszystkich – jako obywateli, ale i uczestników życia gospodarczego czy społecznego. Cyfryzacja stała się nie tylko narzędziem ułatwiającym codzienne funkcjonowanie, lecz kluczowym czynnikiem rozwoju i konkurencyjności całego kontynentu. – Europa stoi dziś przed ogromną szansą: wykorzystania potencjału nowych technologii – sztucznej inteligencji, 5G, internetu rzeczy czy rozwiązań chmurowych – do budowania innowacyjnej gospodarki, nowoczesnej administracji i lepszej jakości życia – zaznaczył rektor Politechniki. – Jednocześnie jednak mierzymy się z wyzwaniami: cyberbezpieczeństwem, ochroną danych, ochroną prywatności, ryzykiem wykluczenia cyfrowego czy koniecznością zachowania suwerenności technologicznej wobec globalnej rywalizacji.
Jak podkreślał cyfrowa przyszłość to nie tylko kwestia technologii, lecz także wartości: – Europa ma ambicję rozwijać się w oparciu o zasady etyki, prywatności i równego dostępu – i to właśnie od nas zależy, czy uda się stworzyć model transformacji cyfrowej, który będzie służył ludziom, a nie odwrotnie – podkreślał prof. Szarata. Jakie więc priorytety powinny determinować cyfrową politykę Europy w najbliższych latach – zwłaszcza w obszarze AI, bezpieczeństwa i praw obywatelskich?

Deregulacja kluczem do technologicznego nadążania za potrzebami
Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji, podkreślił, że problemem jest przeregulowanie – nadmiar prawa hamuje innowacyjność i cyfryzację. Europa chce być liderem w bezpiecznym korzystaniu z technologii, ale nie powinna „dokręcać śruby” kosztem obywateli. Nie może poddawać się terrorowi zapisów w unijnych dokumentach, których aktualizacja następuje o wiele wolniej niż technologiczny postęp. Zaproponował utworzenie jednej instytucji odpowiedzialnej za cyfryzację i jednej za cyberbezpieczeństwo, co pozwoliłoby „przewrócić silos” unijnej biurokracji.
Z tym zgodziła się Małgorzata Zakrzewska, Chief Corporate Affairs Officer w spółce Play: – Unia dysponuje ogromnymi środkami finansowymi na cyfryzację, lecz brakuje elastyczności w ich wykorzystaniu. To właśnie sztywne procedury blokują innowacje – podkreślała.
Dumitru Alaiba, były wicepremier Mołdawii, zgodził się, że regulacji jest zbyt wiele. W Mołdawii cyfryzacja stała się narzędziem zmiany relacji państwo–obywatele–biznes i realnego wzrostu PKB. Podkreślił, że digitalizacja to szansa na skok rozwojowy, ale musi jej towarzyszyć zarządzanie ryzykiem.
Hans de Vries, COO Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Sieci i Informacji (ENISA), wskazał cztery główne wyzwania: konieczność odejścia od fragmentarycznych działań, wzmocnienie odporności łańcuchów dostaw, rozwój kompetencji cyfrowych u dzieci i młodzieży oraz lepsze finansowanie start-upów. Zauważył, że w Europie brakuje kapitału wysokiego ryzyka w porównaniu z USA, co ogranicza rozwój innowacji.
Dumitru Alaiba, były wicepremier Mołdawii, zgodził się, że regulacji jest zbyt wiele. W Mołdawii cyfryzacja stała się narzędziem zmiany relacji państwo–obywatele–biznes i realnego wzrostu PKB. Podkreślił, że digitalizacja to szansa na skok rozwojowy, ale musi jej towarzyszyć zarządzanie ryzykiem.
Między prawem jednostki do prywatności a bezpieczeństwem społeczeństwa
Ważne deklaracje padły podczas dyskusji o legislacyjnych priorytetach Europy wobec wyboru pomiędzy wspólnym bezpieczeństwem cyfrowym a prawem obywatela do prywatności. – Część działań mających na celu zapewnienie nam bezpieczeństwa cyfrowego jest związana z rezygnacją z jakiejś części prywatności przez obywateli. Na wiele się godzimy, ale odnoszę wrażenie, że im bardziej nasza technologia się rozwija, tym większe są oczekiwania, co do akceptacji społecznej na ingerencję w sferę prywatności – mówił Andrzej Szarata. – Mam na myśli ponowne powołanie propozycji Chat Control (CSAM scanning), kontroli naszych prywatnych rozmów na komunikatorach. Głosowanie unijnych decydentów w tej sprawie ma się odbyć 14 października 2025. Sprawa budzi to ogromne kontrowersje, zwłaszcza po ubiegłorocznym orzeczeniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które wprost zakazało osłabiania szyfrowania na terenie Europy. Czy to rzeczywiście krok w stronę bezpieczeństwa młodocianych czy jednek zagrożenie dla prywatności? – pytał ekspertów rektor Politechniki.
Wicepremier Krzysztof Gawkowski jednoznacznie się temu sprzeciwił. Jego zdaniem prywatne wiadomości obywateli muszą pozostać chronione – choć bezpieczeństwo dzieci jest priorytetem, nie można przekraczać granicy otwierając szyfrowane dane.
Małgorzata Zakrzewka przyznawała przy tym, że problem ochrony dzieci w sieci to jedno z przejmujących wyzwań, wymagających wprowadzenia zaawansowanych rozwiązań technologicznych, takich jak np. anonimowa weryfikacja wieku.
Świadomością celować w deepfake’a
Tematem sesji była również dezinformacja i zagrożenia związane z fakenewsami. Krzysztof Gawkowski zauważał tu, że fascynacja kłamstwem nie powstała wraz z Internetem – to skłonność człowieka znana od wieków. – Kluczem do walki z nimi jest edukacja społeczna, regulacje prawne i budowanie odporności, abyśmy nauczyli się rozpoznawać manipulacje i umieli zatrzymać ich rozpowszechnianie – podkreślał minister cyfryzacji.
Dumitru Alaiba podawał przykład ze swojego kraju – rosyjskiej dezinformacji w czasie wyborów w Mołdawii. Codzienny napływ fake newsów stwarzał „szarą strefę”, w której trudno odróżnić prawdę od fałszu. – „Cyfrowe czołgi” są już obecne w Europie – dezinformacja działa nie tylko w kampaniach wyborczych, ale stale, mając na celu destabilizację społeczeństw i sianie niepokojów społecznych – dodawała przedstawicielka Playa.
Cyfrowa przyszłość Europy, utrzymanie kontroli nad danymi i budowa własnej infrastruktury cyfrowej, współpraca między państwami, instytucjami i sektorem prywatnym to warunek bezpieczeństwa, stabilności i konkurencyjności całej Unii – podkreślali eksperci na koniec dyskusji w Karpaczu.
(MAS, forum-ekonomiczne.pl)
Więcej o Politechnice Krakowskiej na Forum Ekonomiznym w Karpaczu