Nagrody za niezwykłe koncepcje przemian Krakowa stworzone przez nasze studentki i studentów

Rewitalizacja Krowodrzy Górki, plan urbanistyczny Nowego Miasta w Rybitwach i koncepcja Parku Rzecznego Prądnika – to przykłady projektów studentów Politechniki Krakowskiej które zwyciężyły w konkursie krakowskiego oddziału Towarzystwa Urbanistów Polskich (TUP) na najlepszą pracę dyplomową 2024 roku. Kapituła konkursowa przyznała 6 nagród i 4 wyróżnienia. Prawie wszystkie przypadły studentom i studentkom Wydziału Architektury PK. Niektórym z ich projektów dyplomowych przyznano także Nagrodę Miasta Krakowa.
Konkurs TUP (oddział Kraków) na najlepszą pracę dyplomową to organizowane od 2005 roku wydarzenie o prestiżowym charakterze. Celem konkursu jest wyłonienie najlepszych projektów dyplomowych z zakresu urbanistyki, planowania przestrzennego i architektury krajobrazu oraz ich promocja. Do konkursu mogą być zgłaszane prace (magisterskie, inżynierskie, licencjackie) absolwentów kierunków architektura, architektura krajobrazu i gospodarka przestrzenna uczelni z terenu województwa małopolskiego.
Jury tegorocznego konkursu podkreślało wysoki poziom wszystkich zgłoszonych prac – zarówno pod względem merytorycznym, jak i jakości opracowania projektowego, analitycznego i graficznego. Tematyka prac obejmowała szerokie spektrum zagadnień współczesnej urbanistyki, architektury i planowania przestrzennego – od rewitalizacji fragmentów europejskich miast, przez kształtowanie krajobrazu miejskiego, po pogłębione studia nad historycznymi układami osadniczymi i przemianami przestrzennymi regionów turystycznych.
– Szczególnie istotna część prac dotyczyła Krakowa oraz jego rozwoju. Prace te wnoszą ważny wkład w dyskusję o kierunkach rozwoju Krakowa – jego nowych przestrzeniach publicznych, systemie zieleni oraz sposobach kształtowania zrównoważonego środowiska życia mieszkańców – podkreśla dr inż. arch. Marceli Łasocha, prezes krakowskiego oddziału Towarzystwa Urbanistów Polskich.
Kopenhaga i Kraków
Nagrodę dla pracy dyplomowej na studiach I stopnia na kierunku architektura zdobyła studentka Politechniki Krakowskiej Daria Kristal za projekt pt. “Rewitalizacja miejskiej wyspy Nyholm w Kopenhadze” (promotor dr inż. arch. Bartłomiej Homiński). Praca została dodatkowo nagrodzona przez Polski Związek Firm Deweloperskich – sponsora tegorocznego konkursu.
Od XVIII wieku kopenhaska wyspa Nyholm nierozerwalnie związana jest z Królewską Duńską Marynarką Wojenną, większość terenów wojskowych jest zamknięta dla przechodniów. Daria Kristal zaproponowała rewitalizację i otwarcie tego miejsca. Jego położenie w historycznym centrum Kopenhagi – w ocenie autorki – sprzyja temu, aby wyspę przekształcić w nowy ośrodek rekreacji, relaksu i aktywności społecznej stolicy Danii. Projekt przewiduje na terenie dawnego portu muzeum, zabudowę mieszkalną dla studentów i studentek, bibliotekę publiczną oraz przestrzeń dla małych i średnich przedsiębiorców. Do istniejącej zieleni zaproponowano nowe nasadzenia drzewne. Część nowych budynków – np. umieszczony w południowej części wyspy pawilon rekreacyjny dla amatorów sportów wodnych – nawiązuje kształtem sklepienia do dawnych hangarów portowych z charakterystycznymi, zaokrąglonymi dachami. Nyholm w projekcie Darii Kristal jest przyjaznym, zielonym, funkcjonalnym miejscem dla turystów jak i stałych mieszkańców Kopenhagi.
Nagrodę za pracę dyplomową dla absolwentów studiów II stopnia otrzymała Dominika Pietruczyk z Politechniki Krakowskiej, autorka projektu pt. “Rewitalizacja osiedla Krowodrza Górka” (promotor prof. dr hab. inż. arch. Mateusz Gyurkovich).
Dzisiejsza Krowodrza Górka wyrosła z dawnego, wielkopłytowego osiedla XXX-lecia PRL wybudowanego według projektu z 1972 roku. Dominika Pietruczyk w swojej pracy wykonała badania ankietowe wśród mieszkańców tego miejsca – identyfikujące ich wiek, aktywność zawodową, opinie dot. zieleni, relacji sąsiedzkich, bezpieczeństwa, komunikacji i edukacji. Wynikło z nich m.in., że ponad połowa mieszkańców z nich to osoby w wieku produkcyjnym (18-64), 34% w wieku poprodukcyjnym (pow. 64), a 13% to dzieci. Prawie połowa ankietowanych nie korzysta z osiedla w celach rekreacyjnych, większość rozmawia ze swoimi sąsiadami tylko kilka razy w miesiącu.
Na podstawie badań studentka przewidziała w swoim projekcie nowe żłobki, przedszkola i dom kultury. Wśród propozycji pojawiły się dodatkowe połączenia piesze oraz nasadzenia drzew, trawników i łąk kwietnych. Zdecydowana większość badanych (73%) uznała, że Krowodrza Górka potrzebuje wielopoziomowego parkingu, więc taki postulat został w projekcie uwzględniony. Autorka umieściła w projekcie dwa parkingi z parterem usługowym: jeden na północ od pętli tramwajowej, a drugi przy ulicy Wybickiego.
Wyróżnienie w kategorii prac dyplomowych na kierunku architektura zostało przyznane pracy pn. “Plac Miejski im. Jerzego Nowosielskiego w koncepcji urbanistycznej Nowego Miasta w Krakowie” autorstwa Aleksandry Monasterskiej (promotorka dr hab. inż. arch. Kinga Racoń-Leja, prof. PK). Praca ta obejmuje całą koncepcję urbanistyczną dla nowej dzielnicy miasta ulokowanej między Płaszowem a Rybitwami, gdzie obecnie dominuje zabudowa przemysłowa i nieuporządkowana zieleń. – Obszar charakteryzuje brak ciągłości zabudowy, brak odpowiedniej intensywności zabudowy, niewykorzystany potencjał przestrzenny, brak jednoznacznego centrum i zdefiniowanych przestrzeni publicznych oraz placów – mówi autorka.
W odpowiedzi na te problemy Aleksandra Monasterska proponuje likwidację wszelkich ogrodzeń i nowy układ urbanistyczny luźno nawiązujący do krakowskiego Starego Miasta. Charakterystycznymi elementami tego planu jest dogęszczenie zieleni, minimalny ruch samochodowy i nowa sieć przestrzeni publicznych: place główne oraz pomocnicze o określonych funkcjach (np. kulturowej, rekreacyjnej, handlowej). – Takie rozwiązanie pozwala na budowanie lokalnej społeczności i tożsamości miejsca – podkreśla autorka projektu. Tytułowy Plac im. Nowosielskiego znajdowałby się w połowie drogi między ulicą Christo Boteva a torami kolejowymi.
Czy park może odmienić całe miasto?
W kategorii prac dyplomowych na kierunku architektura krajobrazu na studiach I stopnia nagrodzona została praca Aleksandry Cebuli “Projekt rewaloryzacji Plant Salinarnych w Bochni” (promotorka dr hab. inż. arch. Katarzyna Łakomy, prof. PK).
Planty Salinarne to park miejski w Bochni powstały w XIX wieku według projektu polskiego botanika i architekta krajobrazu Karola Bauera. Dawniej był tam plac, na którym handlowano wydobywaną z kopalni solą. Obecnie – od 2020 roku – na terenie Plant funkcjonuje tężnia solankowa. Projekt próbuje znaleźć rozwiązania architektoniczne, które zachowują historyczny charakter miejsca, a jednocześnie nadają mu szereg nowych funkcji. Autorka przeprowadziła w tym celu analizę planistyczną, prawną i przyrodniczą: sprawdziła rzeźbę terenu, uwarunkowania geologiczne, gleb, wód powierzchniowych i środowiska przyrodniczego. Finalny projekt zachowuje obecny, zabytkowy układ. W nawiązaniu do obecnych dawniej w tym miejscu stawów solnych, teren został podzielony na dziewięć stref: reprezentacyjną, rekreacyjną, reprezentacyjno-informacyjną, stawy i ogrody deszczowe, strefę pamięci, spacerową, gastronomiczną, rekreacyjno-edukacyjną oraz wypoczynkową. Ulica Regis od Plant do Zamku Żupnego została przekształcona w woonerf.
Na studiach II stopnia nagroda została przyznana za dyplom Zofii Frączek pt. “Playable Vienna. Badania na temat krajobrazów zabawy oraz przestrzeni przyjaznych dzieciom na terenie 2 dzielnicy Wiednia, Leopoldstadt” (promotorka dr hab. inż. arch. Anna Staniewska, prof. PK). Celem projektu było przedstawienie koncepcji zagospodarowania fragmentu Wiednia. Na podstawie szczegółowych analiz (społecznych, kulturowych, historycznych i przyrodniczych), a także licznych wizyt studyjnych oraz badań społecznych, autorka opracowała całościowy plan zmieniający koncepcję przestrzeni przyjaznych dla dzieci.
W projekcie są rozwiązania promujące komfort i bezpieczeństwo pieszych, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb tych najmłodszych. – Kluczowym elementem projektu jest przekształcenie skweru Czerninplatz, który po zmianie organizacji ruchu stanie się przestrzenią publiczną dedykowaną przede wszystkim dzieciom, oferującą kreatywne rozwiązania zabawowe. Celem jest również stworzenie sieci zabawy nieformalnej na terenie miasta, poprzez wprowadzenie „mikrointerwencji zabawowych”, czyli niskobudżetowych elementów na placach i ulicach, mogących służyć do swobodnej zabawy – tłumaczy Zofia Frączek.
W projekcie zaproponowano nowe nasadzenia wzdłuż ciągów komunikacyjnych, zieleń wertykalną oraz punktowe uzupełnienia zielonej infrastruktury o charakterze tymczasowym. Efektem zaprojektowanych rozwiązań jest – w zamyśle autorki – bezpieczna i atrakcyjna dla mieszkańców przestrzeń o walorach społecznych, edukacyjnych i ekologicznych.
Wyróżnienie za pracę magisterską na kierunku architektura krajobrazu zostało przyznane absolwentowi Politechniki Krakowskiej – Tomaszowi Jarógowi za projekt pt. “Połączyć na nowo. Projekt Parku Rzecznego „Prądnika” w Krakowie” (promotorka dr hab. inż. arch. Katarzyna Hodor, prof. PK). Głównym założeniem tej pracy były rozwiązania promujące ochronę środowiska i bezpieczeństwo powodziowe północnej części Krakowa. – Prądnik Biały cechuje się dużym obszarem użytku ekologicznego, który odgrywa kluczową rolę w retencji wody, ochronie bioróżnorodności oraz w systemie hydrologicznym – tłumaczy Tomasz Jaróg.
Projekt Tomasza Jaróga zakłada stworzenie przestrzeni o zrównoważonym charakterze, łączącej potrzeby zarówno natury jak i człowieka z uwzględnieniem ochrony przeciwpowodziowej i poprawy retencji wody. – Kluczowym celem projektu jest adaptacja terenu do zmian klimatycznych oraz ochrona lokalnej flory i fauny, co przyczyni się do poprawy bioróżnorodności i zachowania naturalnego ekosystemu – podkreśla projektant. Ponadto, przyszły park miałby być miejscem inkluzywnym i dostępnym dla mieszkańców – przestrzenią rekreacyjną, edukacyjną i promującą świadomość ekologiczną.
Za ten projekt Tomasz Jaróg otrzymał również w tym roku Nagrodę Miasta Krakowa, wręczoną 20 listopada na uroczystej gali w magistracie. Nagrodę Miasta Krakowa za pracę dyplomowąw tej edycji wyróżnień otrzymała również Martyna Mućko (dyplomantka dr. inż. arch. Piotra Celewicza) za pracę inżynierską dotyczącą dziennego centrum terapeutyczno-paliatywnego dla seniorów.
Przestrzeń estetyczna, ale przede wszystkim funkcjonalna
W ostatniej kategorii konkursowej TUP na najlepsze prace dyplomowe 2024 roku na kierunku gospodarka przestrzenna na studiach I stopnia nagrodę zdobyła Dominika Konarska z Politechniki Krakowskiej za projekt pt. “Rewitalizacja i koncepcja zagospodarowania terenu miejskiego targu w Kielcach przy ul. Zygmunta Wróblewskiego” (promotorka dr inż. arch. Elżbieta Kusińska).
Celem pracy była rewitalizacja i projekt zagospodarowania terenu śródmiejskiego Kielc, zakładające stworzenie przestrzeni wielofunkcyjnej o charakterze usługowo-handlowym, która spełni oczekiwania wszystkich użytkowników tego obszaru miasta, przyciągnie potencjalnych klientów z innych dzielnic oraz wzmocni więzi społeczne pomiędzy jej użytkownikami. – Obszar opracowania wybrałam nie tylko z powodu jego złego stanu technicznego, ale też z uwagi na atrakcyjną lokalizację – na granicy śródmieścia, w miejscu charakteryzującym się wyraźnym kontrastem funkcji. Dodatkowym atutem terenu jest dobre skomunikowanie transportem publicznym oraz indywidualnym – mówi Dominika Konarska.
W projekcie zaproponowano trzy warianty zagospodarowania przestrzeni. Dominika wybrała ten, który mimo wprowadzenia wielu nowych funkcji najbardziej zachowuje dawny, targowy charakter tego obszaru. Zakłada utworzenie targowiska w formie otwartej hali targowej o kształcie litery „L”, uzupełnionej zamkniętymi obiektami usługowymi. Obiekt wzbogacono o zielony dach z ogrodem i okrągłymi otworami doświetlającymi targowisko. Kształt hali targowej oraz zlokalizowany obok zadaszony parking tworzą zamknięte wnętrze urbanistyczne, które zaplanowano jako przestrzeń publiczną pod wydarzenia społeczne. Całość dopełnia zieleń w postaci drzew, klombów czy łąk kwietnych.
Wyróżnienie w tej kategorii zdobyła w konkursie TUP Stefania Ślósarczyk z PK za pracę “Przemiany przestrzenne i kulturowe w regionie Jeziora Czorsztyńskiego i ich wpływ na atrakcyjność miejscowości wypoczynkowych” (promotorka dr inż. arch. Hanna Hrehorowicz-Gaber, prof. PK).
Praca analizuje złożone przemiany przestrzenne i kulturowe, jakie zaszły w regionie Jeziora Czorsztyńskiego w wyniku budowy zapory wodnej Czorsztyn-Niedzica oraz dynamicznego rozwoju turystyki. Projektantka skupiła się zarówno na dawnych układach osadniczych, jak i współczesnych przekształceniach, które doprowadziły do zaburzenia tradycyjnej fizjonomii wsi pienińskich oraz zmian w krajobrazie kulturowym. – W pracy wykorzystałam analizy przestrzenne (w tym porównania map z lat 1855-2024), badania terenowe, dokumenty planistyczne oraz bogaty materiał fotograficzny. Inspiracją do wyboru tematu była moja wieloletnia obecność w regionie – od dzieciństwa obserwuję zmiany zachodzące wokół Jeziora Czorsztyńskiego, co uwrażliwiło mnie na problem ochrony krajobrazu i dziedzictwa kulturowego – tłumaczy Stefania Ślósarczyk.
(jp, mas)

Grafiki (od górnego, lewego rogu do prawego, dolnego):
- „Rewitalizacja miejskiej wyspy Nyholm w Kopenhadze”. Autorka: Daria Kristal.
- „Rewitalizacja osiedla Krowodrza Górka”. Autorka: Dominika Pietruczyk.
- „Plac Miejski im. Jerzego Nowosielskiego w koncepcji urbanistycznej Nowego Miasta w Krakowie”. Autorka: Aleksandra Monasterska.
- „Projekt rewaloryzacji Plant Salinarnych w Bochni”. Autorka: Aleksandra Cebula.
- „Playable Vienna. Badania na temat krajobrazów zabawy oraz przestrzeni przyjaznych dzieciom na terenie 2 dzielnicy Wiednia, Leopoldstadt”. Autorka: Zofia Frączek.
- „Połączyć na nowo. Projekt Parku Rzecznego „Prądnika” w Krakowie”. Autor: Tomasz Jaróg.
- „Rewitalizacja i Koncepcja Zagospodarowania Terenu Miejskiego Targu w Kielcach Przy ul. Zygmunta Wróblewskiego”. Autorka: Dominika Konarska.
- „Przemiany Przestrzenne I Kulturowe w Regionie Jeziora Czorsztyńskiego i Ich Wpływ Na Atrakcyjność Miejscowości Wypoczynkowych”. Autorka: Stefania Ślósarczyk.