Od wielkich inwestycji po bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe. Politechnika Krakowska na Open Eyes Economy Summit

19.11.2026
Udostępnij ten artykuł:
Trzech mężczyzn w garniturach, w środku rektor Andrzej Szarata, siedzi na białych fotelach na scenie. Za nimi widać niebieski ekran. Rektor trzyma mikrofon i mówi.

Przyszłość wielkich inwestycji infrastrukturalnych, zagrożenia związane z rozwojem komputerów kwantowych, bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe państwa oraz bariery w karierach naukowych kobiet – to tematy debat z udziałem przedstawicieli Politechniki Krakowskiej podczas 11. Kongresu Open Eyes Economy Summit. Wydarzenie odbyło się 17–18 listopada w Krakowie, a uczelnia była jego Głównym Partnerem Merytorycznym. Przewodnim hasłem Kongresu to ,,BIZNES A DEMOKRACJA”.

Wielkie inwestycje potrzebują inżynierów i strategii

W ciągu trzech dekad Polska rozbudowała sieć dróg szybkiego ruchu z około 300 do niemal 6000 kilometrów. To w dużej mierze zasługa polskich inżynierów. Czy do realizacji kolejnych wielkich inwestycji nie zabraknie specjalistów? Rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata podczas debaty pt. „Wielkie inwestycje, polskie możliwości. Kto zbuduje infrastrukturę przyszłości?” nie miał wątpliwości co do kompetencji polskich specjalistów. Problemem jest ich liczba. Kierunki techniczne wybiera dziś zaledwie około 17 proc. studentów w Polsce.

Zdaniem rektora równie ważne jak przygotowanie kadr jest określenie, czemu mają służyć planowane inwestycje. Budowa nowych dróg, linii kolejowych czy metra nie może być celem samym w sobie.

– Na pewno nie jest celem budowa nowej linii kolejowej, nie jest celem budowa metra, nie jest celem budowa nowej linii tramwajowej. To tylko narzędzia, które powinniśmy […] stosować w momencie, kiedy mamy wizję rozwoju państwa, wizję rozwoju miasta – mówił prof. Szarata.

W dyskusji, prowadzonej przez Szymona Glonka z „Dziennika Gazety Prawnej”, rozmawiano o finansowaniu inwestycji, udziale polskich przedsiębiorstw oraz o tym, co na przedsięwzięciach takich jak Port Polska powinny zyskać lokalne społeczności.

Komputery kwantowe. Zagrożenie dla danych istnieje już dziś

Zaszyfrowane informacje przechwycone dzisiaj mogą zostać odczytane za kilka lub kilkanaście lat, gdy pojawią się odpowiednio zaawansowane komputery kwantowe. To scenariusz określany jako harvest now, decrypt later (zbieraj teraz, odszyfruj później). Dotyczy m.in. danych medycznych, finansowych i informacji ważnych dla bezpieczeństwa państwa, które powinny pozostać poufne przez wiele lat.

Przed tym zagrożeniem przestrzegał dr hab. inż. Michał Bereta, pełnomocnik rektora PK ds. technologii kwantowych, podczas sesji „Klucz, który nie istnieje. Bezpieczeństwo kwantowe i czujniki, których nie widać – a które już działają”, zorganizowanej pod patronatem Politechniki Krakowskiej.

– Niebezpieczeństwo już teraz jest realne […]. Powinniśmy zacząć od inwentaryzacji, co jest niezabezpieczone odpowiednio na te nowe algorytmy kwantowe […]. Po wykonaniu tej inwentaryzacji możemy najpierw te najbardziej wrażliwe dane zabezpieczać nowymi algorytmami – podkreślił prof. Bereta.

Przygotowanie systemów informatycznych na zagrożenia związane z rozwojem komputerów kwantowych było jednym z dwóch głównych wątków debaty. Drugim stały się praktyczne zastosowania czujników kwantowych, m.in. w nawigacji niezależnej od sygnałów satelitarnych, a tym samym odpornej na zakłócenia GPS.

Prowadzący spotkanie Zbigniew Wiśniewski z Politechniki Krakowskiej zwrócił uwagę na znaczenie tych technologii dla bezpieczeństwa komunikacji, infrastruktury krytycznej i suwerenności technologicznej państwa. W rozmowie uczestniczyli także prof. Adam Wojciechowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Katarzyna Barcz z Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Dyskutowano również o możliwościach rozwoju polskich technologii kwantowych i wsparcia dla ośrodków naukowych oraz przedsiębiorstw, m.in. w ramach europejskiej inicjatywy IPCEI.

Kobiety w nauce. Dlaczego coraz mniej z nich osiąga najwyższe stanowiska?

W naukach inżynieryjno-technicznych kobiety stanowią około 35 proc. osób ze stopniem doktora, 26 proc. doktorów habilitowanych i mniej niż 20 proc. profesorów. Te proporcje pokazują, jak wyraźnie maleje ich udział na kolejnych etapach kariery akademickiej. Przyczynom tego zjawiska i możliwościom jego ograniczenia poświęcono panel „Kobiety w nauce”, w którym uczestniczyła prof. Magdalena Niemczewska-Wójcik, prorektor ds. nauki Politechniki Krakowskiej.

Odwołując się do swoich dwudziestoletnich doświadczeń pracy na uczelni, prorektor zauważyła, że kobiety nie zawsze decydują się na objęcie proponowanych im stanowisk kierowniczych. Sama zachęca jednak do podejmowania wyzwań.

– Trzeba sobie też uświadomić, że ten pociąg drugi raz nie przyjedzie. Jeżeli przyjechał, zatrzymał się, to trzeba do niego wsiąść, bo drugi raz może się szansa nie powtórzyć. Trzeba po prostu spróbować. Zawsze można zrezygnować – przekonywała prof. Niemczewska-Wójcik.

Na Politechnice Krakowskiej kobiety stanowią obecnie połowę prorektorów i 45 proc. osób pełniących funkcje kierownicze – od władz uczelni i wydziałów po kierownictwo jednostek administracyjnych. Prof. Niemczewska-Wójcik, pełniąc funkcję prorektora, sama stara się angażować kobiety w prace komisji i inicjatywy uczelniane, kierując się przede wszystkim ich kompetencjami. Uważa też, że pokazywanie osiągnięć kobiet zajmujących wysokie stanowiska może zachęcać studentki i młode badaczki do rozwijania własnych karier.

Nie wszystkie bariery można jednak pokonać indywidualną determinacją. Prorektor PK zwróciła uwagę na potrzebę rozwiązań systemowych, zwłaszcza dla osób rozpoczynających samodzielną pracę naukową. Ze względu na duże różnice w możliwościach finansowych poszczególnych uczelni zaproponowała stworzenie ogólnopolskiego programu mentoringowego wspieranego przez ministerstwo.

Bezpieczeństwo energetyczne. Jak przygotować się na kryzys?

Ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną pokazały, jak poważne konsekwencje może mieć uszkodzenie dużej elektrowni lub elektrociepłowni. Jeden skuteczny atak może pozbawić dostaw energii rozległy obszar. Do tych doświadczeń odwołał się gen. broni dr Dariusz Łukowski z Ministerstwa Obrony Narodowej podczas debaty ,,Odporny, bezpieczny i dostępny sektor energetyczny w obliczu współczesnych wyzwań geopolitycznych”, której moderatorem, drugiego dnia kongresu, był dr hab. inż. Artur Cebula, prof. PK.

Generał przestrzegał przed nadmiernym uzależnieniem systemu energetycznego od dużych, scentralizowanych obiektów, podatnych na ataki i sabotaż. W warunkach zagrożenia rośnie znaczenie rozproszonych źródeł wytwarzania energii i odpowiedniego zabezpieczenia infrastruktury krytycznej. Jaką rolę mogą w tym odegrać odnawialne źródła energii? Dr inż. Ewa Kozak-Jagieła z Katedry Energetyki PK przypomniała, że energia słoneczna i wiatrowa pozwala ograniczać zależność od importowanych paliw. Słońca i wiatru nie trzeba sprowadzać z zagranicy. Problemem pozostaje jednak zmienność produkcji energii zależna od warunków pogodowych. Fotowoltaika produkuje najwięcej prądu w południe, podczas gdy zapotrzebowanie na energię rośnie przede wszystkim rano i wieczorem. Dlatego rozwój odnawialnych źródeł musi iść w parze z magazynowaniem energii oraz utrzymaniem innych źródeł zasilania, które zapewnią stabilność systemu.

Uczestnicy debaty, którą prof. Cebula rozpoczął od pytań o zagrożenia cyberatakami i sabotażem, zastanawiali się również, jak pogodzić bezpieczeństwo dostaw i przystępne ceny energii z realizacją celów klimatycznych.

Odzysk surowców to nie tylko ekologia, ale też bezpieczeństwo państwa

Co się stanie, jeśli Chiny ograniczą eksport metali ziem rzadkich, a dostawy surowców do Europy zostaną przerwane? Taki scenariusz stał się punktem wyjścia do debaty „Zamknięte obiegi, samodzielność zasobowa. Technologie i finanse polskiej niezależności”, w której uczestniczył prof. Krzysztof Pielichowski z Politechniki Krakowskiej.

– Nie rzecz w całkowitym zamykaniu obiegów, tylko w takich działaniach, które pozwolą zwiększyć naszą samowystarczalność w wielu obszarach – mówił naukowiec.

Polska nie jest w stanie uniezależnić się od importu wszystkich surowców, może jednak skuteczniej odzyskiwać te, które już znajdują się w gospodarce. Prof. Pielichowski przywołał przykłady odzyskiwania cennych metali ze zużytej elektroniki i katalizatorów samochodowych, a także rozwoju technologii recyklingu tworzyw sztucznych.

Prof. Pielichowski zwrócił ponadto uwagę na znaczenie projektowania materiałów z myślą o ich późniejszym przetworzeniu. Jeśli już na etapie produkcji uwzględni się możliwość odzyskania poszczególnych składników po zakończeniu użytkowania produktu, recykling może stać się łatwiejszy i tańszy. To także sposób na ograniczenie zapotrzebowania na surowce pierwotne.

Cieszymy się, że nasi eksperci i ekspertki byli częścią tak ważnej, interdyscyplinarnej debaty, jaką jest Open Eyes Economy Summit.

(kzw)

Przewijanie do góry